Xiao An (bút danh) là một bé trai bốn tuổi vốn khỏe mạnh và ít khi ốm. Trước khi đến bệnh viện cháu sốt năm ngày, có lúc lên tới 39 °C, kèm đau cổ sợ xoay và những đêm ngủ kém, ăn ít. Phụ huynh ban đầu nghĩ là cảm lạnh thông thường, tự cho uống thuốc vài ngày tại nhà, nhưng sốt không dứt và sưng đau cổ ngày càng tăng — lúc đó mới đưa cháu đến. Khi nhập viện, chỉ số viêm tăng rõ rệt và siêu âm cổ thấy hạch bạch huyết phải to. Hôm sau cháu xuất hiện môi đỏ, lưỡi dâu tây và mắt đỏ ngầu, siêu âm tim ghi nhận giãn nhẹ một nhánh động mạch vành. Tổng hợp lại, Xiao An được chẩn đoán bệnh Kawasaki. Với điều trị chuẩn, thân nhiệt dần ổn định, đau cổ giảm và tái khám cho thấy giãn mạch vành cải thiện. Chuyện của Xiao An không hiếm: bệnh Kawasaki không có dấu hiệu sớm đặc hiệu nên dễ bị xử trí như cảm lạnh hoặc viêm hạch, làm chậm chẩn đoán.
Bệnh Kawasaki là gì?
Bệnh Kawasaki, còn gọi là hội chứng hạch bạch huyết niêm mạc da, là bệnh viêm cấp tính tự giới hạn chủ yếu ảnh hưởng đến các mạch máu nhỏ và trung bình khắp cơ thể. Thường gặp nhất ở trẻ dưới năm tuổi, bé trai mắc nhiều hơn bé gái một chút. Nguyên nhân vẫn chưa rõ; nghiên cứu cho thấy có thể liên quan đến phản ứng miễn dịch bất thường do nhiễm trùng kích hoạt. Có thể xảy ra bất kỳ mùa nào, nhưng gặp nhiều hơn chút ít vào xuân và đông.
Sốt kéo dài là tín hiệu cốt lõi
Dấu hiệu nổi bật nhất của bệnh Kawasaki là sốt kéo dài năm ngày trở lên, thường từ 39 °C đến 40 °C, và không đáp ứng kháng sinh. Ngoài sốt, hãy theo dõi sáu đặc điểm lâm sàng sau:
- Xung huyết kết mạc hai bên— cả hai mắt đỏ ngầu, thường không có ghèn.
- Thay đổi ở môi và miệng— môi đỏ nứt nẻ, đỏ lan tỏa niêm mạc miệng và lưỡi sưng, giống quả dâu tây.
- Phát ban đa hình— trên thân và chi với các hình thức đa dạng. Ở trẻ đã tiêm vắc-xin lao (BCG), đỏ tại chỗ tiêm có thể là manh mối hữu ích.
- Thay đổi ở bàn tay và bàn chân— trong giai đoạn cấp tính, lòng bàn tay và bàn chân đỏ kèm phù cứng ; khi hồi phục, da đầu ngón tay và ngón chân bong từng mảng như màng.
- Hạch bạch huyết cổ sưng— chủ yếu một bên, không mủ, thường đường kính ít nhất 1,5 cm.
Về lâm sàng, nếu trẻ sốt năm ngày trở lên và có ít nhất bốn trong sáu đặc điểm này — sau khi loại trừ các bệnh khác — có thể chẩn đoán bệnh Kawasaki. Một số trẻ không điển hình, dưới bốn đặc điểm, nhưng nếu siêu âm tim hoặc xét nghiệm bất thường thì vẫn cần cân nhắc Kawasaki không hoàn chỉnh.andít nhất bốn trong sáu dấu hiệu này — sau khi đã loại trừ các bệnh khác — thì có thể chẩn đoán bệnh Kawasaki. Một số trẻ có diễn tiến không điển hình với ít hơn bốn dấu hiệu, nhưng nếu siêu âm tim hoặc xét nghiệm bất thường, vẫn cần cân nhắc dạng không đầy đủ của bệnh Kawasaki.
Điều trị và theo dõi cũng quan trọng không kém
Mục tiêu điều trị là kiểm soát sớm nhất tình trạng viêm mạch toàn thân và giảm nguy cơ biến chứng mạch vành. Các phòng khám thường truyền tĩnh mạch thuốc điều hòa miễn dịch kết hợp thuốc kháng viêm và kháng tiểu cầu đường uống, liều trình cụ thể do bác sĩ xác định theo cân nặng, tình trạng trẻ và chống chỉ định.
Điều đáng đặc biệt lưu ý là sự liên quan của động mạch vành. Tổn thương mạch vành là biến chứng chính của bệnh Kawasaki và một trong những nguyên nhân quan trọng gây bệnh tim mắc phải ở trẻ. Sau điều trị chuẩn, giãn mạch vành của hầu hết trẻ hồi phục dần trong vài tháng, nhưng một số vẫn cần theo dõi lâu dài. Vì vậy việc tái khám đều đặn sau xuất viện rất quan trọng: siêu âm tim và điện tâm đồ thường được lặp lại lúc 1, 3, 6 tháng và 1 năm. Trẻ có thay đổi vành phải dùng thuốc dài hạn theo chỉ định và điều chỉnh mức độ vận động theo lời bác sĩ.
Khi nào nên đưa trẻ đi khám
Nếu trẻ sốt trên 39 °C hơn năm ngày — đặc biệt kèm bất kỳ dấu hiệu nào: mắt đỏ, môi nứt nẻ, phát ban hoặc sưng cổ — hãy đưa đến chuyên khoa nhi sớm nhất có thể. Đừng chờ đủ mọi dấu hiệu; đánh giá sớm bảo vệ tim.
Bài viết này chỉ nhằm mục đích giáo dục sức khỏe và không thay thế lời khuyên y tế. Hãy tham khảo bác sĩ nhi về tình trạng cụ thể của trẻ.
Hãy trao đổi với bác sĩ nhi
Đội ngũ bệnh nhân quốc tế có thể giúp bạn sắp xếp một lượt khám nhi tại cơ sở New Century Healthcare và tư vấn thời điểm phù hợp theo kế hoạch đi lại.